อัปเดตล่าสุด: 11 สิงหาคม 2569
อ้างอิง: พระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 มาตรา 5(4) และมาตรา 7 · ประกาศกระทรวงพาณิชย์ พ.ศ. 2567 ข้อ 3 ข้อ 4 และข้อ 5 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอนพิเศษ 152 ง หน้า 6-7 วันที่ 4 มิถุนายน 2567) · ข้อหารือของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
หลักที่ต้องเข้าใจก่อน
คนส่วนใหญ่ตั้งคำถามผิดด้าน คือถามว่ากิจการของตัวเองเข้าข่ายยกเว้นข้อไหน
ความจริงต้องถามกลับกัน — กฎหมายระบุไว้เป็นรายการปิดว่าใครต้องจด ถ้ากิจการคุณไม่อยู่ในรายการนั้น ก็ไม่ต้องจด โดยไม่ต้องไปหาข้อยกเว้นเลย
รายการปิด: ใครต้องจดบ้าง
ข้อ 5 ของประกาศกระทรวงพาณิชย์ พ.ศ. 2567 กำหนดให้ผู้ประกอบพาณิชยกิจที่เป็น บุคคลธรรมดา หรือ ห้างหุ้นส่วนสามัญ ที่ประกอบพาณิชยกิจต่อไปนี้ ทุกท้องที่ทั่วราชอาณาจักรต้องจดทะเบียนพาณิชย์
- การทำโรงสีข้าว และการทำโรงเลื่อยที่ใช้เครื่องจักร
- การขายสินค้าไม่ว่าอย่างใด ๆ อย่างเดียวหรือหลายอย่างก็ตาม คิดรวมทั้งสิ้นในวันหนึ่งวันใดขายได้เป็นเงินตั้งแต่ 300 บาทขึ้นไป หรือมีสินค้าดังกล่าวไว้เพื่อขายมีค่ารวมทั้งสิ้นเป็นเงินตั้งแต่ 10,000 บาทขึ้นไป
- การเป็นนายหน้าหรือตัวแทนค้าต่าง ซึ่งทำการเกี่ยวกับสินค้าไม่ว่าอย่างใด ๆ และสินค้านั้นมีค่ารวมทั้งสิ้นในวันหนึ่งวันใดเป็นเงินตั้งแต่ 300 บาทขึ้นไป
- การประกอบหัตถกรรมหรือการอุตสาหกรรมไม่ว่าอย่างใด ๆ และขายสินค้าที่ผลิตได้มีค่ารวมทั้งสิ้นในวันหนึ่งวันใดเป็นเงินตั้งแต่ 300 บาทขึ้นไป หรือในวันหนึ่งวันใดมีสินค้าที่ผลิตได้มีค่ารวมทั้งสิ้นเป็นเงินตั้งแต่ 10,000 บาทขึ้นไป
- การซื้อขายสินค้าหรือบริการ โดยวิธีการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต
สังเกตว่าสี่ข้อแรกวนอยู่รอบการขายสินค้าและการผลิตเพื่อขาย มีเพียงข้อ 5(5) ข้อเดียวที่พูดถึงบริการ และจำกัดเฉพาะการซื้อขายผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ การรับจ้างหรือให้บริการนอกช่องทางนั้นจึงไม่มีข้อใดในรายการปิดรองรับ
กิจการบริการส่วนใหญ่จึงไม่ต้องจด
กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเคยวินิจฉัยไว้ว่า การรับเหมาก่อสร้าง ติดตั้งงานเหล็ก ติดตั้งระบบไฟฟ้าและเครื่องปรับอากาศ ไม่อยู่ภายใต้บังคับของประกาศ จึงไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ (หนังสือที่ พณ 0805.02/1515 ลงวันที่ 25 กรกฎาคม 2554) คำวินิจฉัยนี้อ้างประกาศกระทรวงพาณิชย์ (ฉบับที่ 11) พ.ศ. 2553 ซึ่งถูกยกเลิกแล้วโดยข้อ 3(2) ของประกาศ พ.ศ. 2567 แต่ข้อ 5 ของฉบับใหม่ก็ไม่มีรายการรับเหมาก่อสร้างเช่นกัน
ตัวอย่าง
- ช่างแอร์รับติดตั้งและล้างแอร์ตามบ้าน — ไม่เข้ารายการใดในข้อ 5
- แต่ถ้าช่างแอร์คนเดียวกันเปิดขายเครื่องแอร์ด้วย — ส่วนที่ขายของนั่นแหละที่เข้าข่ายข้อ 5(2)
เส้นแบ่งคือขายของกับรับจ้าง ไม่ใช่มีรายได้หรือไม่มี โดยมีข้อยกเว้นสำคัญหนึ่งข้อ คือถ้าซื้อขายบริการกันผ่านอินเทอร์เน็ต จะกลับเข้าข้อ 5(5)
รับงานผ่านเฟซบุ๊กหรือไลน์ นับเป็นข้อ 5(5) ไหม
ข้อ 5(5) เขียนไว้ว่า “การซื้อขายสินค้าหรือบริการ โดยวิธีการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต” คำว่าบริการอยู่ในข้อนี้ด้วย ไม่ได้จำกัดเฉพาะสินค้า
กรมพัฒนาธุรกิจการค้าวินิจฉัยว่า การขายสินค้าหรือบริการผ่าน Facebook, Instagram หรือ Line เป็นการขายโดยใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต จึงต้องจดทะเบียนพาณิชย์ แต่ทั้งนี้ต้องขายเป็นอาชีพปกติ (หนังสือที่ พณ 0806/2313 ลงวันที่ 14 พฤศจิกายน 2556) คำวินิจฉัยนี้อ้างประกาศฉบับที่ 11 ซึ่งถูกยกเลิกแล้ว แต่ถ้อยคำของข้อที่ใช้อ้างยังคงอยู่ครบในประกาศ พ.ศ. 2567 ในฐานะข้อ 5(5)
ธุรกิจรับจ้างหรือให้บริการที่ตกลงซื้อขายกันผ่านอินเทอร์เน็ต จึงไม่ได้หลุดจากหน้าที่จดทะเบียนเพียงเพราะไม่ใช่การขายสินค้า
ข้อ 5(5) ยังเป็นข้อเดียวในรายการปิดที่ไม่มีเกณฑ์จำนวนเงินกำกับไว้ รายละเอียดและตัวอย่างอยู่ใน ขายของออนไลน์ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ไหม 2569
แนวปฏิบัติการจดทะเบียนประกอบพาณิชยกิจพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ ที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ในคู่มือพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ วางเส้นแบ่งไว้สองข้อที่ต้องอ่านคู่กัน
ข้อหนึ่งระบุว่า ไม่ใช่เว็บไซต์หรือสื่อออนไลน์ที่มีวัตถุประสงค์เพื่อการโฆษณา ประชาสัมพันธ์ หรือให้ข้อมูลเท่านั้น โดยไม่สามารถซื้อขายผ่านทางเว็บไซต์หรือสื่อออนไลน์นั้น ๆ
อีกข้อระบุว่า การซื้อขายสินค้าหรือบริการผ่านทางเว็บไซต์หรือ Social Media เช่น Facebook ที่เป็นการทำการค้าโดยปกติ ถือเป็นการซื้อขายผ่านทางอินเตอร์เน็ต ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ และนำเลขทะเบียนแสดงบนหน้าร้านค้าออนไลน์
เส้นแบ่งจึงอยู่ที่ซื้อขายกันผ่านช่องทางนั้นได้หรือไม่ ไม่ใช่ว่าเป็นเว็บไซต์หรือเป็นเพจ ถ้าใช้เพจเพื่อโฆษณาและให้ข้อมูลเท่านั้น แล้วไปตกลงราคาและส่งมอบงานกันนอกช่องทางนั้น ก็ไม่เข้าข่าย แต่ถ้าตกลงซื้อขายกันบนเพจหรือไลน์เป็นปกติ ก็เข้าข่ายเช่นเดียวกับเว็บไซต์
แนวปฏิบัตินี้เขียนขึ้นเมื่อครั้งประกาศฉบับที่ 11 พ.ศ. 2553 ยังใช้บังคับ แต่ถ้อยคำของข้อที่แนวปฏิบัติอธิบาย คือ “การซื้อขายสินค้าหรือบริการ โดยวิธีการใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต” ยังคงอยู่ครบในประกาศ พ.ศ. 2567 ในฐานะข้อ 5(5) ซึ่งเราอ่านจากหน้าราชกิจจานุเบกษาฉบับจริงแล้ว เส้นแบ่งนี้จึงยังใช้อ่านข้อ 5(5) ได้
ข้อยกเว้นตามมาตรา 7 หกกลุ่ม
นอกจากรายการปิดข้างต้น มาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 ยังระบุว่าพระราชบัญญัตินี้มิให้ใช้บังคับแก่
- การค้าเร่ การค้าแผงลอย
- พาณิชยกิจเพื่อการบำรุงศาสนาหรือเพื่อการกุศล
- พาณิชยกิจของนิติบุคคลซึ่งได้มีพระราชบัญญัติหรือพระราชกฤษฎีกาจัดตั้งขึ้น
- พาณิชยกิจของกระทรวง ทบวง กรม
- พาณิชยกิจของมูลนิธิ สมาคม สหกรณ์
- พาณิชยกิจซึ่งรัฐมนตรีได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษา
ข้อที่หกคือช่องเปิด และรัฐมนตรีใช้ไปแล้ว
ข้อยกเว้นข้อที่หกไม่ได้ระบุกิจการใดไว้ แต่เปิดช่องให้รัฐมนตรีประกาศเพิ่มได้
คำปรารภของประกาศกระทรวงพาณิชย์ พ.ศ. 2567 ระบุว่าออกโดยอาศัยอำนาจตามความในมาตรา 7(6) และมาตรา 8 แห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499
ข้อ 4 ของประกาศฉบับนั้นจึงคือการใช้ช่องเปิดนี้ โดยยกเว้น
- พาณิชยกิจซึ่งผู้ประกอบพาณิชยกิจเป็นห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัดที่เป็นนิติบุคคลตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และบริษัทมหาชนจำกัดตามกฎหมายว่าด้วยบริษัทมหาชนจำกัด
- พาณิชยกิจซึ่งผู้ประกอบพาณิชยกิจเป็นกลุ่มเกษตรกรที่จดทะเบียนจัดตั้งตามพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยกลุ่มเกษตรกร พ.ศ. 2547
ประกาศฉบับนี้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาวันที่ 4 มิถุนายน 2567 และข้อ 2 กำหนดให้ใช้บังคับตั้งแต่วันถัดจากวันประกาศ ซึ่งเมื่อนับตามถ้อยคำนี้แล้วตรงกับวันที่ 5 มิถุนายน 2567 ตัวประกาศไม่ได้พิมพ์วันที่ดังกล่าวไว้ แต่คำชี้แจงเพิ่มเติมที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ พิมพ์ไว้ตรง ๆ ว่ามีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 5 มิถุนายน 2567 เป็นต้นไป
เมื่ออ่านมาตรา 7 กับข้อ 4 ต่อกัน จะเห็นโครงสร้างทั้งระบบ คือกฎหมายแม่ยกเว้นไว้ห้ากลุ่มและเปิดช่องไว้หนึ่งช่อง แล้วรัฐมนตรีใช้ช่องนั้นยกเว้นนิติบุคคลกับกลุ่มเกษตรกรเพิ่ม
ผลของข้อ 4 ต่อนิติบุคคลที่เคยจดทะเบียนพาณิชย์ไว้ก่อน อยู่ใน บริษัทและห้างหุ้นส่วนจำกัด ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์แล้ว
การค้าเร่ ไม่ได้แปลว่าขายของนอกบ้าน
ข้อยกเว้นเรื่องการค้าเร่เป็นจุดที่คนเข้าใจผิดมากที่สุด
กรมพัฒนาธุรกิจการค้าวินิจฉัยกรณีผู้ขายเทปและซีดีที่ย้ายที่จำหน่ายเคลื่อนที่ไปเรื่อย ๆ ไม่มีหลักแหล่งถาวร ว่าสถานที่ซึ่งใช้ประกอบพาณิชยกิจไม่มีที่ตั้งเป็นประจำตำแหน่งแห่งที่ จึงเป็นการค้าเร่ตามมาตรา 7(1) ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ (หนังสือที่ พณ 0805/2611 ลงวันที่ 30 ตุลาคม 2552)
แต่ผู้ที่จัดสินค้าไปขายนอกสถานที่ตั้งเป็นประจำ ณ สถานที่ใด ๆ เช่น ตลาดนัด ไม่ถือว่าเป็นการค้าเร่หรือแผงลอย ให้ถือว่าสถานที่นั้นเป็นสถานที่ประกอบพาณิชยกิจ และมีหน้าที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ (หนังสือที่ พณ 0805/0732 ลงวันที่ 24 มีนาคม 2552)
ตัวอย่าง
- พ่อค้าที่ขับรถขายของไปตามหมู่บ้านต่าง ๆ ไม่ซ้ำที่ — เข้าข่ายการค้าเร่ ไม่ต้องจด
- แม่ค้าที่ลงตลาดนัดวันจันทร์ที่เดิมทุกสัปดาห์ — ไม่ใช่การค้าเร่ ต้องจด
เส้นแบ่งอยู่ที่ความประจำของสถานที่ ไม่ใช่การมีหรือไม่มีหลังคา
ขายเล็กน้อยจริง ๆ
นอกจากรายการปิดและข้อยกเว้น ยังมีเงื่อนไขจากนิยามในตัวพระราชบัญญัติ
มาตรา 5(4) นิยาม “ผู้ประกอบพาณิชยกิจ” ว่าหมายถึงบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคลซึ่งประกอบพาณิชยกิจ เป็นอาชีพปกติ
คำวินิจฉัยเรื่องการขายผ่านโซเชียลที่อ้างถึงข้างต้นก็ย้ำหลักนี้ไว้ ว่าต้องขายเป็นอาชีพปกติ (หนังสือที่ พณ 0806/2313 ลงวันที่ 14 พฤศจิกายน 2556)
การขายของใช้ในบ้านทิ้งเป็นครั้งคราวจึงไม่เข้าข่าย
เช็กลิสต์สี่ข้อ
ตอบสี่ข้อนี้ตามลำดับ
- เป็นบริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด ห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียน หรือบริษัทมหาชนจำกัดไหม — ถ้าใช่ จบ ไม่ต้องจด
- อยู่ในหกกลุ่มตามมาตรา 7 ไหม เช่นการค้าเร่ การค้าแผงลอย มูลนิธิ สมาคม สหกรณ์ — ถ้าใช่ จบ
- กิจการเข้ารายการใดในข้อ 5 ทั้งห้าข้อไหม — ถ้าไม่เข้าเลย ไม่ต้องจด อย่าลืมว่าข้อ 5(5) ครอบคลุมทั้งสินค้าและบริการที่ซื้อขายผ่านอินเทอร์เน็ต
- ทำเป็นอาชีพปกติไหม — ถ้าไม่ใช่ ไม่ต้องจด
ถ้ายังไม่แน่ใจ สอบถามได้ที่สำนักงานเขต เทศบาล หรือองค์การบริหารส่วนตำบลในพื้นที่
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 มาตรา 5(4) และมาตรา 7 (สำเนา)
- ประกาศกระทรวงพาณิชย์ เรื่อง กำหนดพาณิชยกิจที่ผู้ประกอบพาณิชยกิจต้องจดทะเบียนและพาณิชยกิจที่ไม่อยู่ภายใต้บังคับแห่งพระราชบัญญัติทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499 พ.ศ. 2567 คำปรารภ ข้อ 2 ข้อ 3 ข้อ 4 และข้อ 5 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 141 ตอนพิเศษ 152 ง หน้า 6-7 วันที่ 4 มิถุนายน 2567) (สำเนา)
- คู่มือพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (สำเนา)
- คำชี้แจงเพิ่มเติม ประกาศกระทรวงพาณิชย์ฯ พ.ศ. 2567 กรมพัฒนาธุรกิจการค้า (สำเนา)
- ข้อหารือเกี่ยวกับการจดทะเบียนพาณิชย์ กรมพัฒนาธุรกิจการค้า หนังสือที่ พณ 0805.02/1515 ลงวันที่ 25 กรกฎาคม 2554 · พณ 0805/2611 ลงวันที่ 30 ตุลาคม 2552 · พณ 0805/0732 ลงวันที่ 24 มีนาคม 2552 · พณ 0806/2313 ลงวันที่ 14 พฤศจิกายน 2556 (สำเนา)
ประวัติการแก้ไข (2 รายการ)
11 ส.ค. 2569
- เขียนหัวข้อเส้นแบ่งการรับงานผ่านเฟซบุ๊กหรือไลน์ใหม่ทั้งหัวข้อ จากเดิมที่ระบุว่ากรณีนี้ยังไม่ชัด เปลี่ยนเป็นเส้นแบ่งตามแนวปฏิบัติของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า คือดูว่าซื้อขายกันผ่านช่องทางนั้นได้หรือไม่ พร้อมอธิบายว่าเหตุใดแนวปฏิบัติที่อิงประกาศฉบับเดิมยังใช้อ่านข้อ 5(5) ได้
- เผยแพร่ครั้งแรก
บทความนี้เรียบเรียงจากตัวบทกฎหมายและเอกสารราชการที่อ้างถึง ณ วันที่ระบุด้านบน ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย กรุณาตรวจสอบกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้าหรือสำนักงานทะเบียนพาณิชย์ในพื้นที่ก่อนดำเนินการ